Nhà thông minh và loa trợ lý giọng nói tiện nhất ở những việc nhỏ lặp lại mỗi ngày: bật tắt đèn, điều hoà, rèm cửa bằng một câu nói, hẹn giờ nấu cơm, nhắc việc, mở nhạc, xem camera khi đi vắng. Với người già, người đang bế con hay đang nấu ăn tay dính dầu, ra lệnh bằng giọng nói thực sự đỡ việc.
Cái giá phải trả là quyền riêng tư. Một chiếc loa luôn chờ nghe từ khoá đánh thức, một camera quay phòng khách, một tài khoản điều khiển cả cửa nhà từ xa, đều là những điểm cần cài đặt cẩn thận. Bài này nói thẳng thiết bị nào đáng dùng, tiếng Việt được hiểu tới đâu, và những cài đặt nên làm ngay sau khi mua.
Loa trợ lý hiểu tiếng Việt tới đâu?
Một chiếc loa trợ lý làm ba việc nối tiếp: nghe từ khoá đánh thức, chuyển giọng nói thành chữ, hiểu câu chữ đó là lệnh gì rồi thực hiện. Phần nghe từ khoá thường chạy ngay trên thiết bị; phần nhận dạng và hiểu câu thường được gửi lên máy chủ để xử lý.
Với tiếng Việt, khó khăn nằm ở thanh điệu và giọng vùng miền. "Bật đèn bàn" và "bật đèn ban" chỉ khác một dấu, giọng Huế, giọng Quảng, giọng miền Tây có cách phát âm thanh điệu khác giọng Hà Nội hay giọng Sài Gòn. Nhiều thiết bị hiểu tốt giọng phổ thông nhưng lúng túng với giọng địa phương đậm, giọng người già nói chậm và nhỏ.
Lệnh ngắn, cố định thường được hiểu tốt: bật, tắt, tăng, giảm, hẹn giờ. Câu dài, có điều kiện như "nếu sáu giờ chưa ai về thì bật đèn cổng" thường không thực hiện được bằng lời mà phải cài sẵn trong ứng dụng thành kịch bản.
Mẹo thực tế: đặt tên thiết bị ngắn, khác âm nhau, không dùng hai tên chỉ khác dấu. "Đèn khách", "đèn bếp", "quạt ngủ" dễ nhận hơn "đèn một", "đèn mốt". Cho mỗi người trong nhà thử nói vài lần để biết cách nói nào máy hiểu nhất.
Những tiện ích đáng tiền cho căn hộ Việt Nam
Công tắc đèn thông minh. Rẻ, dễ lắp, dùng được bằng tay như cũ khi mất mạng.
Điều khiển điều hoà từ xa. Bật trước khi về nhà vào trưa nắng, tắt khi quên lúc ra khỏi nhà.
Ổ cắm hẹn giờ. Bình nóng lạnh, máy lọc nước, đèn bể cá chạy theo lịch.
Cảm biến cửa. Báo khi cửa mở lúc nhà không có ai.
Cảm biến khói và rò khí. Gửi cảnh báo về điện thoại khi có nguy cơ cháy, rất đáng với nhà bếp gas.
Cảm biến ngập nước. Đặt dưới máy giặt, gầm bồn rửa để phát hiện rò rỉ sớm.
Rèm tự động. Mở theo giờ buổi sáng, tiện nhưng không bắt buộc.
Kịch bản ra khỏi nhà. Một nút tắt hết đèn, quạt, điều hoà.
Nhắc việc bằng giọng nói. Nhắc uống thuốc, nhắc đón con, hữu ích với người hay quên.
Khoá cửa vân tay. Không lo quên chìa, nhưng phải giữ chìa cơ dự phòng.
Camera cửa ra vào. Thấy ai bấm chuông, nhận hàng khi vắng nhà.
Đừng mua vì phong trào. Rèm, đèn đổi màu, gương thông minh vui nhưng ít ai dùng sau vài tuần.
Riêng tư: micro, camera và tài khoản
Loa trợ lý được thiết kế để chỉ ghi âm sau khi nghe từ khoá, nhưng có lúc nó tưởng nhầm một câu nói chuyện là từ khoá và ghi lại một đoạn. Hầu hết thiết bị có nút tắt micro vật lý và có trang lịch sử cho phép xem, xoá các đoạn đã ghi. Hãy dành mười phút sau khi mua để tìm hai thứ đó.
Camera trong nhà nhạy cảm hơn nhiều. Camera quay phòng ngủ, phòng tắm, hay quay người giúp việc mà không báo trước đều gây rắc rối cả về đạo đức lẫn pháp lý. Đặt camera ở cửa ra vào, hành lang, phòng khách là đủ cho mục đích an ninh. Chọn loại có chế độ riêng tư, tự quay ống kính vào trong hoặc tắt khi có người ở nhà.
Chỗ hở lớn nhất thường không phải thiết bị mà là tài khoản. Mật khẩu yếu, dùng chung mật khẩu với nhiều dịch vụ, không bật xác thực hai lớp là cách kẻ gian chiếm quyền xem camera. Nhiều camera giá rẻ không rõ nguồn gốc còn để mật khẩu mặc định từ nhà sản xuất; chưa đổi là ai biết mật khẩu đó cũng vào được.
Cuối cùng là mạng wifi. Nên tách thiết bị thông minh sang một mạng khách riêng, khác mạng máy tính làm việc. Cập nhật phần mềm cho thiết bị khi có bản mới. Khi bán nhà, trả nhà thuê, nhớ xoá thiết bị khỏi tài khoản và khôi phục cài đặt gốc, để người sau không điều khiển được nhà bạn và bạn không vô tình xem nhà người khác.
Cài đặt nên làm ngay sau khi mua
Đổi mật khẩu mặc định. Việc đầu tiên, trước cả khi lắp lên tường.
Bật xác thực hai lớp. Cho tài khoản điều khiển nhà, nhất là khi có camera, khoá cửa.
Tạo mạng wifi riêng. Thiết bị thông minh không chung mạng với máy tính chứa giấy tờ quan trọng.
Tìm nút tắt micro. Dùng khi nhà có chuyện riêng cần nói.
Xem lại lịch sử giọng nói. Xoá định kỳ và cài tự xoá nếu thiết bị có.
Giới hạn người được chia sẻ quyền. Người giúp việc, người thuê nhà chỉ cần quyền vừa đủ.
Tắt tính năng không dùng. Mua sắm bằng giọng nói, gọi điện qua loa nếu không cần.
Chọn hãng có cập nhật bảo mật. Thiết bị không còn được cập nhật là thiết bị dễ bị tấn công.
Báo cho người trong nhà. Ai cũng nên biết chỗ nào có camera, chỗ nào có micro.
Giữ cách điều khiển bằng tay. Mất mạng, máy chủ lỗi thì đèn, cửa vẫn phải dùng được.
Ghi chú danh sách thiết bị. Biết nhà mình có gì, tài khoản nào quản lý, để dễ bàn giao khi chuyển nhà.
Những sai lầm hay gặp khi làm nhà thông minh
Mua nhiều hãng không nói chuyện được với nhau. Ba ứng dụng cho ba loại thiết bị là ba lần phiền. Chọn một hệ sinh thái chính từ đầu.
Mua camera rẻ không rõ nguồn gốc. Không có cập nhật bảo mật, máy chủ ở đâu không ai biết.
Tự động hoá quá đà. Đèn tự tắt khi bạn đang ngồi yên đọc sách vì cảm biến tưởng phòng trống.
Phụ thuộc hoàn toàn vào mạng. Wifi chập chờn là cả nhà không bật được đèn.
Quên người lớn tuổi trong nhà. Ông bà không biết dùng ứng dụng thì công tắc phải vẫn bấm được bằng tay.
Lắp đặt điện không đúng kỹ thuật. Công tắc âm tường, khoá điện nên nhờ thợ có kinh nghiệm, không tự đấu dây.
Đặt loa ở chỗ ồn. Cạnh máy hút mùi, cạnh tivi, loa nghe nhầm liên tục.
Không đọc điều khoản dữ liệu. Biết thiết bị gửi gì về máy chủ trước khi đặt nó vào phòng ngủ.
Không cập nhật phần mềm. Bản vá bảo mật bị bỏ qua là cửa mở cho kẻ xấu.
Không tính chi phí thay pin. Cảm biến dùng pin cúc, khoá vân tay dùng pin, cần thay định kỳ.
Không có kế hoạch khi chuyển nhà. Thiết bị gắn liền với tài khoản cũ gây rắc rối cho cả người đi lẫn người đến.
Câu hỏi thường gặp
Loa thông minh có nghe lén mọi cuộc nói chuyện không?
Theo thiết kế, loa chỉ ghi âm sau khi nghe từ khoá đánh thức, nhưng đôi khi nó kích hoạt nhầm. Bạn có thể tắt micro bằng nút vật lý, xem và xoá lịch sử ghi âm trong ứng dụng đi kèm.
Loa trợ lý có hiểu giọng miền Trung, miền Tây không?
Mức hiểu tuỳ thiết bị. Thường lệnh ngắn, nói rõ được hiểu khá tốt, còn giọng địa phương đậm hoặc người lớn tuổi nói nhỏ thì hay bị nhầm. Đặt tên thiết bị ngắn và khác âm giúp cải thiện đáng kể.
Camera trong nhà có bị người lạ xem trộm không?
Có thể, nếu mật khẩu yếu, chưa đổi mật khẩu mặc định hoặc tài khoản bị lộ. Đổi mật khẩu, bật xác thực hai lớp và cập nhật phần mềm là ba việc giảm rủi ro nhiều nhất.
Nhà thuê có lắp nhà thông minh được không?
Được với loại không cần đục tường như ổ cắm thông minh, cảm biến dán, đèn thay bóng. Công tắc âm tường, khoá cửa thì nên hỏi chủ nhà trước, và tháo trả nguyên trạng khi chuyển đi.
Người già có dùng được loa trợ lý không?
Nhiều người lớn tuổi dùng tốt cho việc nghe nhạc, nghe tin, nhắc uống thuốc vì chỉ cần nói. Con cháu nên cài sẵn các lệnh hay dùng và hướng dẫn vài câu cố định để ông bà quen.