AI tạo hình làm tốt nhất ở khâu đầu: ra nhanh vài chục phương án bố cục, thử bảng màu, dựng bản nháp để trao đổi với khách. Nó làm kém ở khâu cuối: nét tay có chủ đích, câu chuyện riêng của tác giả, và sự nhất quán qua cả một bộ tác phẩm. Người làm nghệ thuật giỏi dùng AI như cuốn sổ phác thảo chạy nhanh, không như người vẽ thuê.
AINgheThuat.com được định hướng thành nơi người làm sáng tạo Việt học cách dùng công cụ ấy có chừng mực: biết lúc nào nên mở máy, lúc nào nên cầm bút, và biết chuyện bản quyền đang đứng ở đâu trước khi giao bài cho khách.
Người làm nghệ thuật ở Việt Nam đang vướng gì?
Một nhà thiết kế tự do nhận làm bao bì cho một xưởng nước mắm ở Phú Quốc thường mất cả ngày chỉ để có ba phương án bố cục cho khách chọn. Khách xem xong lại muốn thêm phương án thứ tư, thứ năm. Phần lớn thời gian đi vào thứ mà khách sẽ bỏ, còn thời gian hoàn thiện phương án được chọn thì bị dồn ép.
Hoạ sĩ minh hoạ sách thiếu nhi gặp chuyện khác: biên tập viên đã quen xem ảnh AI nên đòi bản nháp nhanh hơn, nhiều hơn, trong khi mức thù lao không đổi. Một số người thấy áp lực phải dùng AI cho kịp, rồi lại sợ tranh mình mất chất.
Sinh viên mỹ thuật thì băn khoăn có nên học vẽ tay kỹ nữa không. Câu trả lời thực tế là có, vì người không tự vẽ được sẽ không biết ảnh máy sinh ra sai ở đâu: bàn tay thừa ngón, phối cảnh lệch, ánh sáng hai nguồn đánh nhau. Mắt nghề vẫn là thứ phân biệt người làm thuê công cụ với người làm chủ công cụ.
Và câu hỏi chung của cả giới: tranh do AI sinh ra có thuộc về ai không, mình có được bán không, có bị coi là chép phong cách người khác không. Câu trả lời pháp lý còn đang thay đổi ở nhiều nước, nên người làm nghề cần hiểu nguyên tắc và hỏi luật sư khi hợp đồng có giá trị lớn.
AI làm được phần nào trong quy trình sáng tạo?
Phác bố cục nhanh. Mô tả cảnh bằng lời để ra nhiều phương án sắp xếp, rồi chọn một cái để vẽ lại bằng tay.
Thử bảng màu. Đổi tông nóng lạnh cho cùng một bản phác trong vài phút thay vì tô lại từ đầu.
Làm bản nháp để trao đổi. Khách khó hình dung thì một bản nháp thô giúp hai bên nói chuyện trên cùng một hình ảnh.
Gợi ý tham khảo ánh sáng. Xem nắng chiều xiên qua khung cửa gỗ trông thế nào trước khi vẽ cảnh nội thất.
Tách nền, làm sạch ảnh chụp tác phẩm. Chụp tranh sơn dầu để đăng mạng, AI xử lý nền và cân sáng nhanh hơn chỉnh tay.
Không làm được nét tay có chủ đích. Nét bút lông của tranh thuỷ mặc hay lớp mài của sơn mài là quyết định từng giây của người vẽ.
Không giữ được nhân vật nhất quán lâu. Một bộ truyện ba mươi trang cần nhân vật giống nhau từng trang, máy hay làm lệch mặt, lệch áo.
Hiểu sai chi tiết văn hoá. Áo dài cài khuy sai bên, nón lá méo, mái đình mang dáng chùa nước khác là lỗi rất hay gặp.
Không có câu chuyện riêng. Ảnh đẹp nhưng không nói gì về người vẽ, và người xem tinh ý nhận ra điều đó.
Chữ trong ảnh thường sai. Chữ tiếng Việt có dấu trong ảnh máy sinh gần như luôn hỏng, phải đặt chữ bằng phần mềm thiết kế.
Không thay được việc gặp khách. Hiểu chủ xưởng nước mắm muốn gì vẫn là việc của một cuộc nói chuyện, không phải câu lệnh.
Hướng đi của AI Nghệ Thuật
AI Nghệ Thuật nên bắt đầu bằng những bài hướng dẫn quy trình thay vì danh sách công cụ, vì công cụ đổi theo tháng còn quy trình thì bền. Một quy trình mẫu cho người làm bao bì: phác ý bằng máy, chọn hướng cùng khách, vẽ lại bằng tay hoặc dựng vector, đặt chữ, rồi kiểm chi tiết văn hoá. Mỗi bước có chỗ nên dùng máy và chỗ không nên.
Hướng thứ hai là mục bản quyền viết cho người làm nghề, không viết cho luật sư. Nội dung cần trả lời được những câu như: có nên dùng tên hoạ sĩ còn sống trong câu lệnh không, hợp đồng với khách nên ghi gì về phần có dùng AI, khi nào cần hỏi luật sư. Trang chỉ nói nguyên tắc chung và không trích số hiệu luật.
Hướng thứ ba là góc giữ nghề cho sinh viên và người mới: bài tập luyện mắt soi lỗi ảnh máy sinh, bài tập vẽ lại một bản phác máy theo cách của mình, cách xây một bộ tác phẩm có dấu ấn để không lẫn vào hàng nghìn ảnh na ná nhau trên mạng.
Cuối cùng là phần nghệ thuật truyền thống Việt: sơn mài, tranh lụa, khắc gỗ, gốm. Đây là chỗ AI hiểu kém nhất vì ít dữ liệu, nên cũng là chỗ người Việt có lợi thế. Trang có thể chỉ ra máy sai thế nào với chất liệu truyền thống, để nghệ nhân trẻ biết giữ phần tinh tuý nhất cho tay mình.
Lộ trình và giá trị cho từng nhóm người
Bước một: quy trình mẫu theo nghề. Bao bì, minh hoạ sách, nhận diện thương hiệu quán, mỗi nghề một quy trình có chỗ dùng máy rõ ràng.
Bước hai: mục bản quyền dễ hiểu. Câu hỏi thật của người làm nghề, trả lời bằng nguyên tắc và lời khuyên hỏi luật sư khi cần.
Bước ba: bài luyện mắt. Bộ ảnh có lỗi điển hình để tập nhận ra bàn tay sai, phối cảnh lệch, chi tiết văn hoá trật.
Bước bốn: góc chất liệu truyền thống. Sơn mài, tranh lụa, gốm, nơi nghệ nhân chia sẻ máy làm sai gì và tay người giữ gì.
Bước năm: mẫu hợp đồng gợi ý điều khoản. Gợi ý những điểm nên thoả thuận với khách về phần có dùng AI, kèm lời dặn nhờ luật sư rà lại.
Nhà thiết kế tự do được lợi. Bớt thời gian cho phương án khách bỏ, dồn công cho phương án được chọn.
Hoạ sĩ minh hoạ được lợi. Có lý lẽ rõ ràng khi trao đổi với biên tập viên về phần nào nên làm tay.
Sinh viên mỹ thuật được lợi. Biết nên học sâu kỹ năng nào để không bị máy thay thế.
Chủ quán, chủ xưởng nhỏ được lợi. Hiểu ảnh máy làm được gì để đặt hàng nhà thiết kế cho đúng, không đòi vô lý.
Nghệ nhân truyền thống được lợi. Có chỗ nói tiếng nói của nghề trong câu chuyện về AI.
Giới hạn tự đặt. Không khuyến khích bắt chước phong cách một hoạ sĩ cụ thể, không đăng lại tác phẩm của người khác khi chưa xin phép.
Sai lầm hay gặp khi mang AI vào nghề sáng tạo
Giao thẳng ảnh máy cho khách. Khách phát hiện chi tiết sai sau khi in hàng nghìn hộp là mất cả hợp đồng lẫn uy tín.
Câu lệnh quá chung. Gõ "tranh phong cảnh Việt Nam" ra ruộng bậc thang na ná ảnh bưu thiếp, không có gì riêng.
Không lưu lại quá trình. Giữ bản phác, bản sửa giúp chứng minh phần sáng tạo của mình khi có tranh cãi.
Bỏ luyện tay. Vài tháng chỉ chỉnh ảnh máy là nét vẽ cứng lại thấy rõ.
Tin máy hiểu văn hoá Việt. Họa tiết trống đồng, hoa văn thổ cẩm thường bị trộn lẫn với hoa văn nước khác.
Đặt chữ bằng máy sinh ảnh. Chữ có dấu gần như luôn sai, hãy đặt chữ trong phần mềm thiết kế.
Không nói với khách. Khách biết sau rằng có dùng AI thì dễ mất lòng tin hơn là biết từ đầu.
Báo giá như cũ cho việc đã nhanh hơn. Nên định giá theo giá trị bản cuối, không theo số giờ ngồi máy.
Dùng ảnh người thật làm đầu vào. Đưa ảnh khách hàng, người mẫu vào công cụ khi chưa xin phép là chuyện nhạy cảm.
Chạy theo mọi công cụ mới. Thuộc một quy trình chắc tay có ích hơn thử mười công cụ mỗi tháng.
Quên lưu tệp gốc độ phân giải cao. Ảnh máy sinh thường nhỏ, in khổ lớn phải xử lý thêm hoặc vẽ lại.
Câu hỏi thường gặp
Dùng AI vẽ có làm giảm giá trị tác phẩm không?
Phụ thuộc vào phần AI chiếm bao nhiêu và người xem có được biết không. Dùng máy để phác ý rồi tự vẽ hoàn thiện thì giá trị vẫn nằm ở tay nghề; nói rõ với khách phần nào có dùng AI là cách giữ uy tín.
Có nên gõ tên một hoạ sĩ nổi tiếng vào câu lệnh không?
Nên tránh, đặc biệt với hoạ sĩ còn sống, vì vừa nhạy cảm về đạo đức nghề vừa có thể gây tranh chấp. Mô tả bằng đặc điểm như tông màu, chất liệu, cách đi nét sẽ an toàn và cũng ra kết quả riêng hơn.
Ảnh do AI tạo có bán được cho khách không?
Điều đó tuỳ điều khoản của công cụ bạn dùng và quy định pháp luật đang áp dụng, vốn còn thay đổi. Với hợp đồng có giá trị, hãy đọc kỹ điều khoản công cụ và hỏi luật sư trước khi cam kết quyền sử dụng.
Người mới học vẽ có nên dùng AI ngay không?
Nên học nền tảng vẽ tay trước: hình khối, phối cảnh, ánh sáng. Có nền tảng rồi mới thấy được máy sai ở đâu và biến kết quả của máy thành của mình.
AINgheThuat.com khác gì một trang tổng hợp công cụ AI?
Định hướng của trang là quy trình, mắt nghề và bản quyền cho người làm sáng tạo Việt, không phải bảng xếp hạng công cụ. Công cụ đổi liên tục, còn cách làm việc tử tế với máy thì dùng được lâu.