Với người chơi thể thao phong trào ở Việt Nam, AI có ích nhất ở một việc rất đời: quay lại mình chơi bằng điện thoại rồi chỉ ra tư thế sai, nhịp tập quá sức, thói quen dễ gây chấn thương. AiTheThao.com định hướng làm đúng việc đó cho bóng đá phủi, cầu lông, chạy bộ, bóng bàn và các môn đang nở rộ ở sân phường, sân trường.
Điều mình muốn nói rõ ngay từ đầu: AI Thể Thao không đi theo hướng dự đoán tỉ số hay soi kèo. Hướng đó vừa sai bản chất thể thao, vừa dễ kéo người chơi vào cá độ. Phần dưới là bài toán thật, cách AI giải được một phần, và chỗ nó chịu thua.
Người chơi phong trào đang thiếu gì?
Một đội bóng phủi ở Sài Gòn đá hai buổi mỗi tuần, thuê sân cỏ nhân tạo theo giờ, không có huấn luyện viên. Ai đá kiểu nấy, tập kiểu nấy. Chấn thương cổ chân, đầu gối đến từ khởi động sơ sài, tiếp đất sai, đá dồn mấy trận liên tiếp mà không ai nhắc.
Người chạy bộ buổi sáng quanh hồ thì hay mắc lỗi tăng quãng đường quá nhanh vì hào hứng. Người mới chơi cầu lông vung vợt bằng cổ tay thay vì cả cánh tay, vài tháng sau đau khuỷu tay mà không biết tại sao.
Ở trường cấp hai, cấp ba, giáo viên thể dục phụ trách cả khối, không thể xem từng em chạy, nhảy thế nào. Câu lạc bộ ở xã, phường có nhiệt tình nhưng ít người được đào tạo bài bản.
Cái thiếu chung là một đôi mắt chuyên môn nhìn mình chơi và nói thật. Đó là thứ đắt và hiếm. Chiếc điện thoại ai cũng có cộng với AI nhìn hình có thể lấp một phần khoảng trống ấy.
AI nhìn video làm được những gì?
Nhận diện tư thế cơ thể. Mô hình thị giác máy tính, loại AI nhìn hình, xác định vị trí vai, khuỷu, hông, gối, cổ chân trên từng khung hình.
So với động tác mẫu. Đặt cú vung vợt của bạn cạnh động tác chuẩn, chỉ ra góc khuỷu tay hay điểm tiếp xúc lệch.
Đếm và đo nhịp. Số bước chạy mỗi phút, thời gian tiếp đất, số lần bật nhảy, đủ để biết mình đang chạy nặng hay nhẹ.
Nhắc tải tập. Ghi lại các buổi tập, cảnh báo khi tuần này tăng quá mạnh so với tuần trước.
Cắt đoạn đáng xem. Từ video trận đấu dài, lọc ra các tình huống để đội xem lại, đỡ phải tua cả tiếng.
Thống kê trận nghiệp dư. Số lần mất bóng, khu vực hay bị qua người, giúp đội bàn chiến thuật đơn giản.
Gợi ý bài khởi động. Theo môn, theo tuổi, theo thời gian có sẵn trước giờ thuê sân.
Hỗ trợ giáo viên thể dục. Quay cả lớp chạy, máy đánh dấu em nào có tư thế dễ chấn thương để thầy cô xem kỹ.
Ghi tiến bộ theo thời gian. So video tháng này với tháng trước, thấy mình khá lên ở đâu, động lực tập tốt hơn mọi lời khen.
Nói bằng lời dễ hiểu. Không chỉ hiện góc độ, mà giải thích "bạn đang tiếp đất bằng gót, thử ngắn bước lại".
Chạy trên điện thoại thường. Hướng tới không cần cảm biến đắt tiền, chỉ cần chỗ kê máy chắc chắn.
Chỗ AI chịu thua và những ranh giới phải giữ
AI nhìn video sai khi góc quay xấu: quay ngược nắng, người bị che, máy rung. Kết quả sai mà trình bày tự tin thì có hại hơn không có gì. Ứng dụng tốt phải biết nói "góc quay này không đủ để nhận xét".
AI không chẩn đoán chấn thương. Đau gối kéo dài, sưng cổ chân, chóng mặt khi chạy là chuyện của bác sĩ, của chuyên gia vật lý trị liệu. Ứng dụng chỉ nên nhắc dừng tập và đi khám.
AI không thay được huấn luyện viên ở phần con người: động viên, đọc tâm lý đồng đội, xếp đội hình hợp tính nhau. Thể thao phong trào vui vì những thứ đó, không vì những con số.
Và một ranh giới cứng: không dự đoán kết quả, không phân tích để cược. Dữ liệu trận đấu nghiệp dư của một đội là để đội đó chơi hay hơn, không phải hàng hoá để người khác đặt cửa. Với trẻ em, kết quả cũng không nên biến thành điểm số hay bảng xếp hạng giữa các em.
Lộ trình và giá trị mang lại
Bước đầu hợp lý nhất là một môn, một động tác: chẳng hạn tư thế chạy bộ, vì người chạy đông, động tác lặp lại, quay dễ. Làm thật tốt một việc rồi mới mở sang cầu lông, bóng đá, bóng bàn.
Bước tiếp theo là sổ tập cho đội nhóm: lịch đá, ai đá bao nhiêu trận, ai đang có dấu hiệu quá tải. Một đội phủi có người nhắc "tuần này anh đá ba trận rồi" là bớt được nhiều ca chấn thương.
Xa hơn là gói dành cho trường học và câu lạc bộ cơ sở, nơi một giáo viên phụ trách nhiều em. Khi đó cần tính kỹ chuyện quyền riêng tư: video học sinh phải được phụ huynh đồng ý, lưu ở đâu, ai xem được.
Giá trị cuối cùng của AiTheThao.com không đo bằng độ thông minh của mô hình mà bằng số người chơi được lâu hơn, ít đau hơn, vui hơn. Thể thao phong trào là sức khoẻ của số đông, và một công cụ nhỏ giúp số đông tập đúng thì đáng làm.
Ai được lợi từ một ứng dụng AI Thể Thao?
Đội bóng phủi. Có video xem lại sau trận, biết ai đang đá quá sức để nghỉ bớt.
Người chạy bộ mới bắt đầu. Tăng quãng đường từ từ, sửa sải chân trước khi thành thói quen xấu.
Người chơi cầu lông, bóng bàn. Thấy rõ cú vung của mình khác động tác chuẩn ở đâu.
Giáo viên thể dục. Biết em nào cần xem kỹ tư thế mà không phải đứng nhìn từng em.
Phụ huynh. Theo dõi con tập vừa sức, không để con chạy theo thành tích quá sớm.
Câu lạc bộ phường, xã. Có công cụ ghi lịch tập, ghi danh sách thành viên mà không cần phần mềm đắt tiền.
Người lớn tuổi tập dưỡng sinh. Nhắc nhịp tập nhẹ, nhắc nghỉ khi đã đủ.
Người đang hồi phục sau chấn thương. Ghi lại tiến trình tập theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự tăng tải.
Sân thể thao cho thuê. Có thể gắn chỗ kê máy quay cố định để khách tự quay trận đấu của mình.
Người tổ chức giải phong trào. Lập lịch, ghi kết quả, làm video tóm tắt cho đội.
Cả cộng đồng. Tập đúng thì chơi được lâu, và người chơi lâu là người kéo thêm người khác ra sân.
Câu hỏi thường gặp
Quay video bằng điện thoại có đủ để AI phân tích tư thế không?
Đủ cho nhiều động tác cơ bản nếu máy kê chắc, quay ngang, đủ sáng và thấy trọn người. Động tác rất nhanh như cú đập cầu có thể cần quay chế độ chậm để máy bắt đúng khung hình.
AI Thể Thao có dự đoán tỉ số trận đấu không?
Không. Hướng đi của ứng dụng là giúp người chơi tập đúng và bớt chấn thương. Dự đoán tỉ số vừa không chính xác vừa dễ dẫn tới cá độ, nên nằm ngoài phạm vi.
Người lớn tuổi mới tập thể dục có dùng được không?
Dùng được cho việc theo dõi nhịp tập và tư thế đơn giản như đi bộ nhanh. Trước khi bắt đầu một chế độ tập mới, người lớn tuổi hoặc có bệnh nền nên hỏi ý kiến bác sĩ.
Dữ liệu video của đội bóng được dùng vào việc gì?
Theo định hướng, video chỉ phục vụ chính người chơi và đội của họ xem lại. Người dùng nên được chọn xoá video bất cứ lúc nào và biết rõ video lưu ở đâu.
AI có thay được huấn luyện viên cho đội phủi không?
Không. AI chỉ ra lỗi kỹ thuật và nhắc tải tập; còn chiến thuật, tinh thần, cách các thành viên phối hợp vẫn cần người dẫn dắt. Nó giống một trợ lý quay phim biết nhận xét hơn là một huấn luyện viên.