Muốn AI vẽ đúng ý, câu lệnh cần trả lời năm câu hỏi: vẽ cái gì, nó đang làm gì, ở đâu, ánh sáng ra sao, nhìn từ góc nào. Thêm chất liệu và cảm giác chung là đủ. Câu lệnh gọn mà đủ năm phần thường ra ảnh tốt hơn một đoạn dài chất đầy chữ "đẹp, chất lượng cao, siêu thực".
Bài này đưa ra một khung viết dễ nhớ, đi qua từng phần với ví dụ cho một shop gốm nhỏ ở Bát Tràng, một quán chè ở Cần Thơ và một trung tâm tiếng Anh ở Vinh, rồi chỉ ra các lỗi hay gặp. Cuối bài là chuyện quan trọng mà nhiều người bỏ qua: khi nào không nên dùng ảnh AI cho việc bán hàng.
Khung năm phần: viết như đang dặn thợ chụp ảnh
Cách dễ nhất là tưởng tượng bạn đang nhắn cho một thợ chụp ảnh chưa từng gặp. Bạn sẽ không nhắn "chụp cho anh tấm ảnh đẹp". Bạn sẽ nói: chụp bộ cốc men lam đặt trên mặt bàn gỗ mộc, cạnh cửa sổ, nắng sớm chiếu xiên từ trái, máy đặt thấp ngang mặt bàn. Đó chính là câu lệnh tốt.
Phần một là chủ thể: cụ thể đến mức người khác hình dung được. "Cốc gốm" thì chung chung, "cốc gốm men lam tráng tay, miệng hơi méo, có vết ngón tay thợ" thì có hồn. Phần hai là hành động hay trạng thái: khói trà đang bốc, tay đang rót, cốc úp trên khăn. Phần ba là bối cảnh: bàn gỗ, quán cà phê vỉa hè, sân gạch nhà cổ, văn phòng có cửa kính.
Phần bốn là ánh sáng, thứ quyết định cảm xúc của ảnh nhiều hơn mọi tính từ. Nắng sớm xiên, ánh sáng dịu qua rèm, trời âm u mềm, đèn vàng ấm buổi tối. Phần năm là góc máy: ngang tầm mắt, từ trên xuống, góc thấp, cận cảnh chi tiết, toàn cảnh rộng. Hai chữ "từ trên xuống" đổi hẳn một bức ảnh món ăn.
Sau năm phần đó mới thêm phong cách: ảnh chụp thật, tranh màu nước, minh họa phẳng. Và một hai chữ về cảm giác: mộc mạc, tươi mát, sang trọng tối giản. Dừng ở đó. Thêm mười tính từ nữa không làm ảnh đẹp hơn mà chỉ làm mô hình kéo về một kiểu ảnh "đẹp chung chung" ai cũng thấy quen.
Một mẹo cho người viết tiếng Việt: nếu công cụ hiểu tiếng Việt kém ở chi tiết, hãy giữ tên đồ vật Việt Nam bằng tiếng Việt kèm mô tả hình dạng. Ví dụ không chỉ ghi "bánh bò" mà tả "bánh hấp trắng xốp, mặt rỗ tổ ong, đặt trên lá chuối". Mô hình có thể không biết tên, nhưng hiểu hình.
Ví dụ trước và sau cho cửa hàng nhỏ
Shop gốm, bản đầu: "Cốc gốm đẹp, chất lượng cao, ảnh sản phẩm." Kết quả là một cái cốc trắng trơn trên nền trắng, giống ảnh kho trên mạng.
Shop gốm, bản sửa: "Bộ hai cốc gốm men lam vẽ tay trên bàn gỗ mộc cạnh cửa sổ, khói trà bốc nhẹ, nắng sớm xiên từ trái, góc máy thấp ngang mặt bàn, ảnh chụp thật." Ảnh có câu chuyện, đúng tinh thần đồ thủ công.
Quán chè, bản đầu: "Ly chè ngon." Mô hình không biết chè Việt Nam là gì, dễ ra ly kem phương Tây.
Quán chè, bản sửa: Tả rõ lớp đậu, thạch, nước cốt dừa, đá bào, ly thủy tinh, bàn inox quán vỉa hè, buổi chiều nắng nhẹ. Càng tả hình, càng gần món thật.
Trung tâm tiếng Anh, bản đầu: "Học sinh vui vẻ học tiếng Anh." Ra một lớp học kiểu phương Tây với bảng chữ vô nghĩa.
Trung tâm tiếng Anh, bản sửa: Nhóm bốn học sinh cấp ba Việt Nam ngồi quanh bàn tròn, đang cười khi thảo luận, phòng học sáng có cây xanh, không có chữ trên bảng, góc ba phần tư. Ghi rõ "không có chữ" giúp tránh bảng chữ lỗi.
Nói điều muốn có, hơn là điều không muốn. Nhiều mô hình xử lý câu phủ định kém. "Không có người" đôi khi lại kéo người vào ảnh. Viết "bàn trống, chỉ có đồ vật" thường hiệu quả hơn.
Dùng ô loại trừ nếu công cụ có. Một số công cụ có ô riêng cho thứ muốn loại bỏ. Đưa "chữ, logo, hình mờ" vào đó tốt hơn viết lẫn vào câu chính.
Tỷ lệ khung đặt từ đầu. Ảnh đăng câu chuyện điện thoại cần khung dọc, ảnh bìa trang cần khung ngang. Cắt sau thì mất bố cục, nên chọn tỷ lệ trước khi tạo.
Giữ một bộ từ khóa phong cách riêng. Shop nào cũng nên có một câu phong cách cố định, ví dụ "tông kem và xanh rêu, ánh sáng dịu, chất liệu mộc". Dán cuối mọi câu lệnh để ảnh trên trang trông cùng một nhà.
Lưu câu lệnh và hạt giống của ảnh đạt. Lần sau cần ảnh cùng kiểu, bạn có điểm xuất phát thay vì mò lại từ đầu.
Ảnh mẫu tham chiếu nói nhanh hơn trăm chữ. Nếu công cụ nhận ảnh tham chiếu, đưa một ảnh có bố cục hoặc ánh sáng bạn thích. Nhưng chỉ dùng ảnh bạn có quyền dùng.
Sửa ảnh từng vòng thay vì viết lại từ đầu
Đổi một biến mỗi lần. Ảnh chưa đạt thì chỉ đổi ánh sáng, hoặc chỉ đổi góc máy. Đổi ba thứ cùng lúc thì không biết thứ nào làm ảnh tốt lên.
Tạo bốn đến tám phương án rồi chọn. Vì mỗi lần một điểm xuất phát, tạo một lô nhỏ rồi chọn hướng tốt nhất hiệu quả hơn ngồi chỉnh một ảnh mãi.
Đưa từ quan trọng lên đầu câu. Nhiều mô hình chú ý phần đầu câu lệnh hơn. Chủ thể chính nên nằm trước bối cảnh và phong cách.
Tách ý ra khi ảnh quá rối. Năm đối tượng với năm quan hệ thì khó. Tạo nền trước, đối tượng sau, ghép bằng phần mềm thiết kế.
Dùng công cụ tô vùng để sửa chi tiết. Bàn tay lỗi, cái thìa thừa, vết lạ trên tường thì khoanh vùng sửa, giữ nguyên phần còn lại.
Phóng to kiểm từng góc trước khi dùng. Ảnh nhỏ trên điện thoại che được lỗi, ảnh in poster thì không.
Ghi lại lỗi hay lặp. Nếu mô hình cứ vẽ nón lá thành nón tre Nhật, ghi lại cách tả đã sửa được để lần sau dùng ngay.
Đừng đổ hết cho câu lệnh. Có những thứ mô hình yếu bẩm sinh như chữ dài, sơ đồ đúng tỷ lệ. Viết hay đến đâu cũng khó cứu, nên chuyển sang làm tay.
Hỏi ý người ngoài. Người tạo ảnh hay quen mắt với lỗi của chính mình. Đưa ba phương án cho đồng nghiệp chọn thường nhanh hơn tự cân nhắc.
Đặt giới hạn số vòng. Sau năm sáu vòng mà chưa gần ý, khả năng cao là ý tưởng không hợp với AI. Chụp thật hoặc thuê vẽ có khi rẻ hơn thời gian bỏ ra.
Hoàn thiện bằng tay là bình thường. Ảnh dùng cho thương hiệu gần như luôn qua một lượt chỉnh màu, thêm chữ, cắt khung. Đó không phải thất bại của AI mà là quy trình đúng.
Khi nào không nên dùng ảnh AI để bán hàng?
Ảnh mô tả chính sản phẩm bạn bán phải là ảnh thật. Khách mua cái cốc men lam vì nhìn thấy vân men trong ảnh, nhận về cái cốc khác thì họ có lý do để đòi trả hàng và để lại đánh giá xấu. Ở nhiều sàn thương mại điện tử, ảnh không đúng sản phẩm còn có thể vi phạm quy định của sàn.
AI hợp với phần xung quanh: ảnh nền cho bài đăng, ảnh minh họa cảm hứng, ảnh bối cảnh không có sản phẩm, ảnh cho bài viết blog. Một cách làm khéo là chụp sản phẩm thật trên nền đơn giản, rồi dùng AI tạo bối cảnh xung quanh. Khi đó vẫn phải soát kỹ ánh sáng và bóng đổ có khớp không, vì ghép lệch nhìn rất giả.
Ảnh có người thật cũng cần cẩn thận. Đừng tạo ảnh giả làm khách hàng thật đang dùng sản phẩm rồi đăng như lời chứng thực. Đó là đánh lừa người mua, và nếu bị phát hiện thì mất uy tín nhanh hơn mọi thứ ảnh đẹp đem lại.
Nếu dùng ảnh AI trong quảng cáo, nên ghi rõ đó là ảnh minh họa. Vừa minh bạch với khách, vừa tránh rắc rối khi quy định về nội dung do AI tạo ở Việt Nam và trên các nền tảng còn đang thay đổi. Gặp tình huống chưa chắc, hỏi luật sư hoặc bộ phận hỗ trợ của sàn.
Từ vựng ánh sáng và góc máy nên thuộc
Nắng sớm xiên. Bóng dài, ấm, hợp đồ thủ công, món ăn sáng, không khí thong thả.
Ánh sáng dịu qua rèm. Không bóng gắt, da người mịn, hợp mỹ phẩm, đồ trẻ em, ảnh văn phòng.
Trời âm u mềm. Màu sắc trung thực, ít tương phản, hợp ảnh quần áo cần đúng màu vải.
Ngược sáng. Viền sáng quanh chủ thể, cảm giác mơ màng, nhưng mặt dễ tối nếu không ghi thêm ánh sáng phụ.
Đèn vàng ấm buổi tối. Hợp quán ăn, quán cà phê đêm, không khí gia đình.
Ngang tầm mắt. Góc trung tính, giống người đang đứng nhìn, an toàn cho ảnh giới thiệu.
Từ trên xuống. Nhìn thẳng từ trên mặt bàn, hợp mâm cơm, bàn làm việc, bộ sản phẩm bày phẳng.
Góc thấp. Máy đặt thấp nhìn lên, làm chủ thể trông bề thế hơn, hợp ảnh công trình, xe, máy móc.
Cận cảnh chi tiết. Tập trung vân gỗ, men gốm, sợi vải, giọt nước. Hợp để khoe chất liệu.
Toàn cảnh rộng. Thấy cả không gian, người nhỏ trong khung, hợp ảnh cửa hàng, xưởng, cánh đồng.
Xóa phông. Hậu cảnh mờ, chủ thể nổi bật. Dùng vừa phải, lạm dụng làm ảnh nào cũng giống nhau.
Câu hỏi thường gặp
Nên viết câu lệnh tạo ảnh bằng tiếng Việt hay tiếng Anh?
Ý đơn giản thì tiếng Việt thường đủ. Chi tiết về ánh sáng, chất liệu, góc máy thì tiếng Anh hay ăn khớp hơn vì dữ liệu huấn luyện nhiều hơn. Bạn có thể viết ý bằng tiếng Việt rồi nhờ chatbot dịch sang câu lệnh tiếng Anh.
Câu lệnh tạo ảnh dài bao nhiêu là vừa?
Thường một đến ba câu, khoảng ba mươi đến sáu mươi từ là đủ năm phần chính. Dài hơn mà không thêm thông tin mới chỉ làm mô hình rối.
Có cần ghi "4K, siêu nét, kiệt tác" không?
Hầu như không giúp gì đáng kể với các mô hình hiện nay. Mô tả ánh sáng và góc máy cụ thể cải thiện chất lượng nhiều hơn những chữ như vậy.
Làm sao để nhiều ảnh trông cùng một phong cách?
Giữ một đoạn mô tả phong cách cố định ở cuối mọi câu lệnh, dùng cùng tỷ lệ khung, và nếu công cụ cho phép thì dùng ảnh tham chiếu phong cách. Lưu lại câu lệnh của ảnh đạt để dùng lại.
Ảnh AI có dùng làm ảnh đại diện sản phẩm trên sàn được không?
Không nên, vì ảnh đại diện phải phản ánh đúng hàng thật. Dùng AI cho ảnh bối cảnh, ảnh minh họa phụ thì hợp hơn, và nên đọc quy định của từng sàn.