Chơi cờ với AI giúp tiến bộ nhanh, với một điều kiện: dùng máy để soi lại những nước hỏng của chính mình sau ván, chứ đừng chép nước của máy trong lúc đánh. Máy chơi cờ đã mạnh hơn kỳ thủ giỏi nhất từ nhiều năm nay, nên vấn đề không còn là máy có giỏi không, mà là học từ nó thế nào.
AIChoiCo.com chưa dựng. Hướng đi của nó là một bàn cờ tướng và cờ vua cho người Việt, nơi máy không chỉ cho điểm số mà giải thích được bằng lời dễ hiểu vì sao một nước là hỏng.
Máy chơi cờ thực ra nghĩ thế nào
Cách cổ điển là tìm kiếm: máy thử rất nhiều chuỗi nước đi phía trước, chấm điểm từng thế cờ bằng một hàm lượng giá — quân nào còn, quân nào mất, tướng an toàn không, quân có linh hoạt không — rồi chọn nhánh có điểm tốt nhất khi đối phương cũng chơi tốt nhất.
Cách mới hơn dùng học sâu và học tăng cường: máy tự chơi với chính nó rất nhiều ván, dần học ra cảm giác thế nào là thế cờ tốt mà không cần ai dạy luật chấm điểm. Kết quả là những nước đi đôi khi trông lạ với người nhưng rất mạnh.
Điểm mấu chốt cho người học: máy trả lời bằng con số và một nước đi, không trả lời bằng lý do. Nó biết nước này hơn nước kia, nhưng không nói “vì mã của bạn đang bị cản”. Khoảng trống giữa con số và lời giải thích chính là chỗ người học hay bị lạc.
Cờ tướng lại có cái khó riêng: tài liệu tiếng Việt cho máy học ít hơn cờ vua nhiều, thuật ngữ quen của người chơi vỉa hè như “pháo đầu”, “bình phong mã” cũng không có sẵn trong các công cụ nước ngoài.
Dùng máy để tiến bộ: cách làm đúng
Đánh trước, phân tích sau. Chơi hết ván bằng đầu mình, xong mới mở máy soi lại từng nước.
Tìm ba nước hỏng nặng nhất. Đừng sửa cả ván; mỗi ván chỉ cần hiểu kỹ ba chỗ điểm số tụt mạnh nhất.
Tự đoán trước khi xem máy. Ở thế hỏng, tự nghĩ nước tốt hơn rồi mới so với máy — đó là lúc học nhiều nhất.
Hỏi vì sao, không chỉ hỏi cái gì. Nước máy chọn đe doạ gì, phòng thủ gì; không trả lời được thì chưa học được.
Luyện tàn cuộc với máy. Đặt thế tàn cuộc quen thuộc, đánh đi đánh lại tới khi thắng chắc.
Chọn đúng cấp độ đối thủ. Đánh với máy mạnh nhất chỉ thua mãi; chọn cấp thắng thua chừng một nửa.
Học khai cuộc có hiểu biết. Thuộc mười nước đầu mà không biết ý đồ thì gặp đối thủ đi lệch một nước là lúng túng.
Giữ sổ lỗi. Ghi những kiểu sai lặp lại: hay quên phòng pháo, hay đẩy tốt sớm.
Đánh với người thật nữa. Người có tâm lý, có bẫy, có lúc mệt — thứ máy không dạy được.
Không mở máy trong ván đang đấu. Trên mạng, đó là gian lận và bị khoá tài khoản; ngoài đời, đó là tự lừa mình.
Cho trẻ chơi vừa phải. Trẻ nhỏ học cờ qua bàn cờ thật với người lớn sẽ giữ được hứng thú lâu hơn.
Hướng đi của AI Chơi Cờ
Hướng đi của AI Chơi Cờ là đặt cờ tướng ngang hàng cờ vua: bàn cờ tướng chơi với máy nhiều cấp độ, ký hiệu và thuật ngữ đúng cách người Việt gọi, chơi được ngay trên điện thoại không cần cài.
Phần làm nên khác biệt là lớp giải thích bằng lời. Máy cờ cho điểm số, rồi một lớp diễn giải chuyển thành câu tiếng Việt: “nước này để hở đường xe, đối phương bắt được pháo sau hai nước”. Lớp diễn giải phải bám chặt vào phân tích của máy cờ, vì mô hình ngôn ngữ tự nói về cờ rất dễ bịa ra nước không có thật.
Phần thứ ba là bài tập theo chủ đề: thế cờ tàn cổ, đòn chiến thuật hay gặp, những ván nổi tiếng được kể lại. Người mới học, ông bà muốn dạy cháu, câu lạc bộ cờ phường đều dùng được.
Cuối cùng là giữ cờ sạch: hướng dẫn chơi công bằng, cách giải đấu nhỏ ở trường học, câu lạc bộ phòng gian lận bằng máy. Cờ vui vì là cuộc đấu trí giữa người với người.
Ai được lợi từ một bàn cờ AI nói tiếng Việt
Người chơi cờ tướng vỉa hè. Có người “cầm cờ” phân tích lại ván vừa thua mà không phải cãi nhau.
Học sinh mới học cờ vua. Hiểu luật, hiểu ý đồ, không chỉ thuộc nước đi.
Phụ huynh dạy con. Không giỏi cờ vẫn có công cụ giải thích cho con bằng lời dễ hiểu.
Giáo viên câu lạc bộ cờ ở trường. Có sẵn bài tập theo cấp, đỡ công soạn.
Người lớn tuổi. Một trò giữ đầu óc minh mẫn, chơi bất cứ lúc nào khi không có bạn cờ.
Kỳ thủ phong trào chuẩn bị giải. Soi lại ván, tìm điểm yếu khai cuộc của chính mình.
Người chuyển từ cờ tướng sang cờ vua. Thấy được chỗ giống và khác giữa hai loại cờ.
Người học lập trình AI. Cờ là ví dụ kinh điển để hiểu tìm kiếm, lượng giá, học tăng cường.
Ban tổ chức giải nhỏ. Có hướng dẫn phòng chống gian lận bằng máy cho giải trực tuyến.
Người làm nội dung về cờ. Phân tích ván có lời giải thích sẵn, làm video nhanh hơn.
Người chỉ muốn giải trí. Một ván nhanh trong giờ nghỉ trưa, máy chơi vừa sức.
Sai lầm hay gặp khi học cờ với máy, và cách sửa
Nhìn điểm số mà không nhìn thế cờ. Điểm tụt chỉ báo có chuyện; phải tự tìm xem quân nào bị hở.
Chép nguyên chuỗi nước của máy. Gặp đối thủ đi khác một nước là hết bài; học ý đồ, không học thuộc.
Chỉ đánh cờ chớp. Ván nhanh rèn phản xạ nhưng ít thời gian suy nghĩ; xen ván chậm để học tính toán.
Bỏ qua tàn cuộc. Nhiều người thắng thế ở trung cuộc rồi hoà, thua ở tàn cuộc vì chưa luyện.
Đổi khai cuộc liên tục. Giữ một hai thế khai cuộc quen tới khi hiểu sâu rồi mới mở rộng.
Thua là tắt máy. Ván thua là ván đáng soi lại nhất; đừng bỏ qua nó.
Tin lời giải thích bịa. Công cụ tự nói về cờ mà không dựa vào máy cờ có thể bịa nước; luôn thử lại trên bàn.
Đánh với máy quá mạnh. Thua liên tục làm nản; hạ cấp cho tới khi ván cờ có qua có lại.
Không ghi biên bản ván. Không có ván ghi lại thì không có gì để phân tích.
Ngồi máy quá lâu. Vài ván có phân tích kỹ hiệu quả hơn hai chục ván đánh mải miết.
Quên niềm vui. Cờ là để chơi với nhau; đừng biến mỗi ván thành bài kiểm tra.
Câu hỏi thường gặp
Máy chơi cờ tướng có mạnh hơn người không?
Có. Các chương trình chơi cờ mạnh đã vượt người chơi giỏi nhất từ lâu, ở cả cờ vua lẫn cờ tướng. Vì vậy giá trị của máy nằm ở việc làm thầy phân tích, không phải làm đối thủ để thắng.
Trẻ mấy tuổi thì nên cho học cờ với máy?
Trẻ nên học luật và chơi với người thật trước, nhất là với cha mẹ, ông bà. Khi trẻ đã tự chơi được trọn ván, có thể dùng máy ở cấp thấp để luyện thêm, trong thời gian vừa phải.
Vì sao máy đi những nước khó hiểu?
Vì máy tính sâu hơn người rất nhiều nước, thấy được lợi thế mà người chưa thấy. Khi không hiểu, hãy đi tiếp vài nước theo máy để xem nó nhắm tới điều gì.
Dùng máy trong ván cờ online có bị phát hiện không?
Các trang cờ lớn có cách phát hiện người chơi giống máy quá mức và có thể khoá tài khoản. Quan trọng hơn, làm vậy là gian lận và không giúp bạn giỏi lên.
Học cờ có giúp trẻ học giỏi hơn không?
Cờ rèn tính kiên nhẫn, tập trung và suy nghĩ trước khi hành động. Còn mức ảnh hưởng tới kết quả học tập thì tuỳ từng trẻ, không nên kỳ vọng như một phép màu.