Nhân vật ảo do AI dựng, hay người dẫn số, là một hình người trên màn hình nói được nội dung mới mà không cần quay lại. Doanh nghiệp dùng nó cho video đào tạo, cửa hàng dùng để giới thiệu sản phẩm, trường học dùng cho bài giảng ngắn. Làm đúng thì cần hai điều: có sự đồng ý rõ ràng của người thật nếu nhân vật mô phỏng họ, và ghi rõ cho người xem biết đây là nhân vật ảo.
Cùng công nghệ đó cũng là thứ kẻ gian dùng để làm video giả mạo người nổi tiếng, giả lãnh đạo công ty. AiHienThan.com định hướng làm chỗ giải thích công nghệ nhân vật ảo cho người Việt: dùng vào đâu thì có ích, dựng thế nào cho đàng hoàng, và nhận diện bản giả ra sao.
Vì sao doanh nghiệp Việt bắt đầu cần người dẫn số?
Hãy nghĩ tới một chuỗi nhà thuốc có vài chục cửa hàng. Mỗi khi có quy trình mới, phòng đào tạo phải quay video hướng dẫn: hẹn người dẫn, thuê chỗ quay, dựng hình. Quy trình đổi một chi tiết là phải quay lại cả đoạn. Video cũ không ai dám xoá, video mới không kịp làm.
Hoặc một trung tâm ngoại ngữ ở Hải Phòng muốn mỗi bài học có một đoạn giới thiệu ngắn, có gương mặt thân quen của giáo viên. Giáo viên thì bận đứng lớp, không thể ngồi quay hàng trăm đoạn.
Người dẫn số giải quyết đúng chỗ đó: dựng một lần hình ảnh và giọng nói của người dẫn, có sự đồng ý của họ, rồi mỗi lần đổi nội dung chỉ cần sửa kịch bản. Thời gian ra một video giảm từ vài ngày xuống vài giờ.
Nhưng cũng chính vì dễ, nên câu hỏi về quyền và về sự trung thực trở nên gấp. Gương mặt và giọng nói của một người là tài sản của họ. Người xem có quyền biết mình đang nghe một người thật hay một nhân vật được dựng.
Công nghệ nhân vật ảo làm được gì, dở ở đâu?
Nói kịch bản mới không cần quay lại. Đây là giá trị cốt lõi: sửa chữ là có video mới, hợp với nội dung hay thay đổi.
Khớp khẩu hình với lời. Mô hình làm môi và nét mặt chuyển động theo âm thanh. Với tiếng Việt nhiều thanh điệu, độ khớp tùy công cụ, nên xem kỹ trước khi dùng.
Nhiều ngôn ngữ từ một người dẫn. Cùng một gương mặt nói được cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh cho video giới thiệu với đối tác nước ngoài.
Nhân vật hoàn toàn hư cấu. Không mô phỏng ai cả, dựng một nhân vật riêng cho thương hiệu, tránh được chuyện quyền hình ảnh của người thật.
Trợ lý có mặt trên trang web. Kết hợp với chatbot để có một gương mặt trả lời câu hỏi thường gặp. Phần trả lời vẫn phụ thuộc chất lượng nội dung phía sau.
Dở: biểu cảm còn đơ. Nụ cười, cái nhíu mày, động tác tay vẫn kém tự nhiên. Video dài dễ khiến người xem thấy gượng.
Dở: cảm xúc thật. Lời chia buồn, lời xin lỗi khách hàng, thông điệp khó nói không nên giao cho nhân vật ảo. Người xem cần người thật.
Dở: tương tác trực tiếp. Trả lời tự nhiên theo thời gian thực vẫn khó và đắt. Phần lớn ứng dụng hiện nay là video dựng sẵn.
Rủi ro: giả mạo người thật. Kẻ gian dùng cùng kỹ thuật để làm video giả người nổi tiếng quảng cáo sản phẩm, giả lãnh đạo ra lệnh chuyển tiền.
Rủi ro: dùng hình người khi hết hợp đồng. Người dẫn đã nghỉ việc mà nhân vật ảo của họ vẫn nói thay thì dễ thành tranh chấp. Thoả thuận cần nói rõ thời hạn và phạm vi.
Rủi ro: người xem bị đánh lừa. Không ghi nhãn thì người xem tưởng là người thật, niềm tin vào thương hiệu sẽ mất khi họ phát hiện.
Hướng đi của AI Hiện Thân: đúng quy trình trước, công cụ sau
AI Hiện Thân chưa phải nơi dựng nhân vật ảo, và giai đoạn đầu cũng không cần vội làm việc đó. Thứ còn thiếu ở Việt Nam là hướng dẫn quy trình làm đúng: khi nào nên dùng nhân vật ảo, khi nào không, cần chuẩn bị gì từ phía người dẫn thật.
Mảng đầu tiên là bộ hướng dẫn đồng ý: những điều cần nói rõ với người được mô phỏng, như dùng vào nội dung gì, trong bao lâu, khi nghỉ việc thì sao, có được dùng cho nội dung quảng cáo không. Phần văn bản pháp lý cụ thể luôn khuyên làm cùng luật sư.
Mảng thứ hai là nhãn minh bạch: cách ghi cho người xem biết đây là nhân vật ảo một cách tự nhiên, không làm hỏng trải nghiệm. Ví dụ một dòng nhỏ ở góc màn hình, một câu ở mô tả video.
Mảng thứ ba là nhận diện giả mạo, viết cho người dân: dấu hiệu video ghép mặt, cách kiểm tra lại qua kênh chính thức khi thấy người nổi tiếng quảng cáo thuốc hay kêu gọi đầu tư. Đây là phần mà người lớn tuổi đang rất cần.
Về sau, site có thể so sánh cách tiếp cận của các loại công cụ dựng nhân vật ảo theo tiêu chí: hỗ trợ tiếng Việt tới đâu, có cơ chế xác minh đồng ý không, có tự gắn nhãn không. Nói theo loại và tiêu chí, không quảng cáo tên công cụ.
Ai được lợi từ AI Hiện Thân?
Phòng đào tạo của chuỗi cửa hàng. Cập nhật video hướng dẫn nhanh theo quy trình mới mà không phải quay lại.
Trung tâm giáo dục. Có đoạn giới thiệu bài học với gương mặt giáo viên quen thuộc, giáo viên đồng ý và kiểm soát nội dung.
Cửa hàng bán hàng online. Có video giới thiệu sản phẩm ra đều, ghi rõ là nhân vật ảo để giữ niềm tin.
Doanh nghiệp làm việc với đối tác nước ngoài. Có video giới thiệu nhiều ngôn ngữ từ cùng một người dẫn.
Người làm nghề dẫn chương trình. Hiểu quyền của mình với hình ảnh và giọng nói trước khi ký hợp đồng cho phép mô phỏng.
Người xem nói chung. Biết phân biệt nhân vật ảo có nhãn với video giả mạo, bớt bị lừa.
Người lớn tuổi. Có hướng dẫn dễ hiểu để không tin vào video giả người nổi tiếng bán thuốc.
Cơ quan, đơn vị làm truyền thông. Có nguyên tắc dùng nhân vật ảo không làm mất uy tín.
Người làm phim, làm nội dung sáng tạo. Có cách dùng nhân vật hư cấu cho truyện, phim ngắn mà không đụng hình ảnh người thật.
Lập trình viên. Hiểu các khâu kỹ thuật và các yêu cầu về đồng ý, nhãn khi xây sản phẩm cho khách.
Cả hệ sinh thái nội dung số. Chuẩn mực rõ ràng giúp công nghệ được dùng vào việc có ích, thay vì gắn liền với lừa đảo.
Lộ trình phát triển của AiHienThan.com
Bước đầu là nội dung nền: nhân vật ảo là gì, hoạt động ra sao, dùng vào đâu có ích, và bảng nhận diện video giả mạo cho người dân. Phần nhận diện giả mạo nên đi trước, vì đó là nhu cầu cấp thiết nhất ngay lúc này.
Bước hai là bộ hướng dẫn cho doanh nghiệp và trường học: các câu hỏi cần thống nhất với người được mô phỏng, mẫu ghi nhãn minh bạch, danh sách việc nên và không nên giao cho nhân vật ảo.
Bước ba là các bài so sánh theo tiêu chí giữa các loại công cụ dựng nhân vật ảo, đặc biệt là độ khớp khẩu hình tiếng Việt và cơ chế xác minh đồng ý. Khi đủ kinh nghiệm, site có thể làm thêm những ví dụ nhân vật hư cấu cho thương hiệu Việt, không mô phỏng người thật.
Nguyên tắc xuyên suốt: không dựng hình người thật khi chưa có đồng ý, không giấu nhãn, và luôn đứng về phía người xem khi nói chuyện giả mạo.
Câu hỏi thường gặp
Người dẫn số khác video giả mạo ở điểm nào?
Người dẫn số làm đúng có sự đồng ý của người được mô phỏng và được ghi nhãn cho người xem biết. Video giả mạo dùng hình ảnh người khác khi chưa được phép và cố tình để người xem tin là thật.
Doanh nghiệp có được dùng hình nhân viên làm nhân vật ảo không?
Chỉ nên làm khi nhân viên đồng ý rõ ràng, có thoả thuận về phạm vi và thời hạn sử dụng. Nên làm thoả thuận với sự tư vấn của luật sư.
Làm sao nhận ra video ghép mặt người nổi tiếng?
Để ý khẩu hình lệch tiếng, ánh mắt ít chớp, viền mặt nhoè khi quay đầu, giọng đều đều thiếu cảm xúc. Chắc chắn nhất là kiểm tra trên trang chính thức của người đó.
Nhân vật ảo có nói tiếng Việt tự nhiên không?
Tùy công cụ. Giọng có thể khá tự nhiên, nhưng khớp khẩu hình với thanh điệu tiếng Việt chưa phải lúc nào cũng tốt, nên xem thử kỹ trước khi dùng rộng.
Có nên dùng nhân vật ảo để xin lỗi khách hàng?
Không nên. Những thông điệp cần sự chân thành như xin lỗi, chia buồn, giải thích sự cố nên do người thật nói, vì người nghe cần cảm nhận được trách nhiệm.